Ξέρετε πώς να βρείτε νερό στη φύση;

Φανταστείτε ότι κατά τη διάρκεια μιας πολυήμερης πεζοπορίας χάνετε το ίχνος σας και βρίσκεστε παγιδευμένοι στη μέση του πουθενά, σχεδόν χωρίς πόρους νερού. Το νερό θα είναι σαφώς η σημαντικότερη προτεραιότητα για την επιβίωση στην άγρια φύση. Σίγουρα γνωρίζετε ότι το σώμα σας μπορεί να αντέξει κάποιο χρονικό διάστημα χωρίς φαγητό και δεν χρειάζεστε άμεσο καταφύγιο, εκτός αν βρίσκεστε σε ακραία ζέστη ή παγωνιά. Όμως περισσότερες από 24 ώρες χωρίς νερό θα επιβαρύνουν σοβαρά τη φυσική και ψυχική σας κατάσταση. Θα σας σκοτώσει πιο γρήγορα από την ασιτία. Για να αποφύγετε αυτό το καταστροφικό σενάριο, σας φέρνουμε μερικές συμβουλές για το πώς να βρείτε, να συλλέξετε και να φιλτράρετε νερό στη φύση.

Πώς να βρείτε πηγή πόσιμου νερού στη φύση;

Το νερό βρίσκεται σχεδόν σε όλα τα είδη περιβάλλοντος. Οπουδήποτε βρέχει, μπορείτε να το συλλέξετε σε ένα δοχείο ή σε ένα πανί. Αν βρίσκεστε σε παγωμένες περιοχές, μπορείτε να καθαρίσετε και να λιώσετε τον πάγο. Αν όμως ο πάγος είναι αδιαφανής και γκρίζος, πρόκειται για παγωμένο αλμυρό νερό, το οποίο δεν είναι κατάλληλο για πόση.

Αν συμβεί να παγιδευτείτε στην έρημο, ακολουθήστε τα μονοπάτια που θα σας οδηγήσουν σε στρατόπεδα με ποτίστρες. Άλλη πηγή είναι οι κάκτοι βαρελιού, οι οποίοι κρύβουν κάτω από τον σκληρό φλοιό τους χυμό που μπορείτε απλά να στύψετε. Προσέξτε όμως το λευκό υγρό που εκρέει, το οποίο είναι συχνά τοξικό και δηλητηριώδες.

Ως πρώτη πηγή πόσιμου νερού σε περίπτωση ανάγκης μπορεί να σας έρθουν στο μυαλό ποτάμια, ρέματα και λίμνες. Αυτές οι πηγές, όμως, δεν είναι πάντα ασφαλείς. Το νερό μπορεί να είναι μολυσμένο π.χ. από νεκρά ζώα, γι' αυτό μην βασίζεστε ποτέ σε τέτοιες πηγές και να είστε προσεκτικοί. Για να μειώσετε την πιθανότητα μόλυνσης του νερού, θα πρέπει να προτιμάτε το νερό που κυλά γρήγορα σε μεγαλύτερα υψόμετρα και μακριά από ανθρώπινες κατοικίες και ζώα εκτροφής.

Καλή πηγή σε ορεινές περιοχές είναι επίσης το νερό που αναβλύζει από βράχο. Είναι μικρότερη η πιθανότητα να είναι μολυσμένο από ζώα και φυτικά υπολείμματα, η θερμοκρασία του είναι συνήθως χαμηλή, γεγονός που μειώνει την ποσότητα των βακτηρίων.

Προσέξτε την άγρια πανίδα ή τα ίχνη ζώων, διότι τα ζώα γνωρίζουν πάντα πού βρίσκεται το νερό. Μπορούν να σας οδηγήσουν σε αυτό τα ίχνη και τα δασικά μονοπάτια των ζώων.

Εκτός από τα ίχνη ζώων, παρακολουθήστε επίσης τα έντομα, καθώς τα περισσότερα έντομα κινούνται κοντά στο νερό. Η πυκνή πράσινη βλάστηση είναι επίσης ένδειξη ότι το νερό βρίσκεται κοντά.

Είναι καλό να παρατηρείτε επίσης τους φυτικούς δείκτες, όπως τις ιτιές, που χρειάζονται μεγαλύτερη ποσότητα νερού, ή τοκαλάμι και το πλατύφυλλο βούρλο. Είναι οι καλύτεροι δείκτες νερού κοντά στην επιφάνεια. Σκάψτε ένα λάκκο βάθους περίπου 30 εκατοστών με την ίδια διάμετρο και περιμένετε. Ίσως εκπλαγείτε όταν διαπιστώσετε ότι το άνοιγμα θα γεμίσει σύντομα με νερό. Το υπόγειο νερό θα είναι βέβαια λασπωμένο, αλλά αν το στραγγίξετε μέσα από ένα κομμάτι υφάσματος θα καθαρίσει και θα σας αρκέσει για σύντομο διάστημα. Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσετε ότι κάθε φορά που πίνετε νερό χωρίς να το καθαρίσετε, διακινδυνεύετε.

Αν βρίσκεστε κοντά σε χιόνι και πάγο, εκμεταλλευτείτε το και λιώστε το για πόσιμο νερό. Ποτέ όμως δεν πρέπεινα καταναλώνετε παγωμένο πόσιμο νερό – θα μειώσει τη θερμοκρασία του σώματός σας και θα οδηγήσει σε αφυδάτωση. Το χιόνι το λιώνετε βάζοντάς το σε ένα κατσαρόλι, κάτω από το οποίο ανάβετε φωτιά. Λιώστε το σταδιακά. Αν το βάλετε στο κατσαρόλι όλο μαζί, το κάτω μέρος θα λιώσει και θα απορροφηθεί από το υπόλοιπο χιόνι, κάτι που μπορεί να προκαλέσει το κάψιμο του κατσαρολιού.

Στις περισσότερες αγροτικές περιοχές είναι δυνατόν να βρείτε πόσιμο νερό, ωστόσο αυτό δεν είναι πάντα ασφαλές. Στις αγροτικές περιοχές υπάρχει μεγάλη πιθανότητα μόλυνσης από περιττώματα ζώων, ελαιώδεις ουσίες από γεωργικά μέσα και κυρίως από εντατική λίπανση.

Αποφύγετε το νερό, εάν στην επιφάνεια βλέπετε λεκέ λαδιού. Με το φιλτράρισμα και το βράσιμο δεν αφαιρούνται τα χημικά. Αν γύρω από το νερό δεν φυτρώνει καθόλου πράσινη βλάστηση ή αν υπάρχουν κόκαλα ζώων, που αποτελούν ένδειξη μόλυνσης, αποφύγετε αυτή την πηγή. Να είστε προσεκτικοί επίσης όταν στην άκρη του νερού υπάρχουν πολλά ορυκτά ιζήματα, τα οποία θα μπορούσαν να υποδηλώνουν αλκαλική κατάσταση.

Πώς να εντοπίσετε τη μόλυνση του νερού

Το αν το νερό είναι μολυσμένο, μπορούν να υποδείξουν οι ακόλουθοι δείκτες:

• οσμή, νερό καλυμμένο με αφρό και φυσαλίδες
• αποχρωματισμός του νερού
• πηγές νερού, γύρω από τις οποίες δεν φυτρώνει καθόλου βλάστηση ή τα φυτά γύρω φαίνονται άρρωστα

Πηγές υγρών που μπορούν να βλάψουν

Αν δεν έχετε βρει καμία πηγή νερού στην περιοχή σας και νιώθετε απόγνωση, σε καμία περίπτωση μην αντικαθιστάτε το νερό με τα ακόλουθα υγρά:

• Αλκοολούχα ποτά - αφυδατώνουν γρήγορα το σώμα
• Ούρα - περιέχουν επιβλαβείς αποβλητικές ουσίες και 2% αλάτι
• Αίμα - μπορεί να μεταφέρει διάφορες ασθένειες
• Θαλασσινό νερό - περιέχει 4% αλάτι, πράγμα που σημαίνει ότι η κατανάλωσή του προκαλεί εξάντληση των αποθεμάτων νερού στο σώμα αντί να τα αναπληρώνει

Ελαχιστοποίηση της απώλειας νερού στο ανθρώπινο σώμα

Αν σας τελειώνει το πόσιμο νερό ή το έχετε χάσει εντελώς, θα χρειαστεί λίγος χρόνος μέχρι να βρείτε κάποιο. Για να αποφύγετε τη γρήγορη απώλεια νερού από το σώμα και την πλήρη αφυδάτωση, ακολουθήστε τις εξής οδηγίες:

• κατά την αναζήτηση κάντε ένα διάλειμμα και ξεκουραστείτε 
• μην καπνίζετε και μην πίνετε αλκοόλ - το κάπνισμα προκαλεί αίσθημα δίψας και το αλκοόλ αφυδάτωση
• αναζητήστε σκιά
• αποφύγετε το καυτό έδαφος και μην ξαπλώνετε πάνω του
• τρώτε όσο το δυνατόν λιγότερο - για να διασπάσει το σώμα μας την τροφή χρειάζεται νερό. Τρώγοντας, στερείτε οικειοθελώς το σώμα σας από νερό και προκαλείτε αφυδάτωση.
• προσπαθήστε να μιλάτε όσο το δυνατόν λιγότερο και να αναπνέετε κυρίως από τη μύτη, όχι από το στόμα 

Τεχνικές συλλογής νερού στη φύση

Υπάρχουν αρκετές τεχνικές που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε αποτελεσματικά για να αποκτήσετε πόσιμο νερό στη φύση. Θα σας παρουσιάσουμε μερικές από αυτές:

Συλλογή νερού με τη χρήση ηλιακής συσκευής απόσταξης

Ένας βασικός τρόπος για να συλλέξετε νερό είναι να φτιάξετε ηλιακή συσκευή απόσταξης.

Για αυτό θα χρειαστείτε αλουμινόχαρτο, φτυαράκι ή άλλο εργαλείο εκσκαφής, δοχείο, σωληνάκι για πόσιμο και πέτρα.

• Επιλέξτε ένα υγρό σημείο, στο οποίο θα πέφτει ηλιακό φως το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας. Όταν επιλέξετε το σημείο, μπορείτε να σκάψετε ένα λάκκο με διάμετρο 90cm και βάθος 45cm. Στο κέντρο του λάκκου τοποθετήστε ένα δοχείο για τη συλλογή νερού. Μέσα στο δοχείο βάλτε έναν μακρύτερο σωλήνα για πόσιμο. Το άλλο του άκρο τοποθετήστε έξω από τον λάκκο. Αντί για σωλήνα μπορείτε να χρησιμοποιήσετε και κούφια καλάμια.

• Καλύψτε τον λάκκο με μεμβράνη ή νάιλον. Στις άκρες τοποθετήστε πέτρες ή χώμα, ώστε να μην γλιστρήσει.
• Στο κέντρο της μεμβράνης τοποθετήστε μια πέτρα και έτσι δημιουργήστε από τη μεμβράνη ένα χωνί, από το οποίο θα κυλάει το νερό στο δοχείο. Η ηλιακή θερμότητα αυξάνει τη θερμοκρασία του αέρα και του εδάφους, δημιουργώντας έτσι συμπύκνωση πάνω στο πλαστικό. Αυτή η μέθοδος είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική σε ερημικές περιοχές ή σε μέρη όπου κατά τη διάρκεια της ημέρας κάνει ζέστη και τη νύχτα κρύο.
• Χάρη στη συσκευή απόσταξης θα πρέπει να συλλέξετε τουλάχιστον 0,55l σε 24 ώρες. Αν έχετε αυτή την πολυτέλεια, αφήστε το νερό να ηρεμήσει περίπου 12 ώρες για να αποκτήσει καλύτερη γεύση.
• Για να πιείτε το νερό, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε απευθείας τον σωλήνα.
• Για πιο καθαρό νερό μπορείτε να χρησιμοποιήσετε φιλτράρισμα, για το οποίο θα μάθετε παρακάτω.

Ηλιακή συσκευή απόσταξης

Τεχνική συμπύκνωσης

Αν δεν έχετε διάθεση να σκάψετε, μπορείτε να αποκτήσετε νερό χρησιμοποιώντας την τεχνική συμπύκνωσης. Θα χρειαστείτε πλαστική σακούλα και κάτι για δέσιμο.

Τα δέντρα και τα φυτά διατηρούν μέσα τους νερό, το οποίο μπορεί να σας σώσει τη ζωή, αν βρεθείτε χωρίς πόσιμο νερό. Οι ρίζες των δέντρων και των φυτών αντλούν νερό από το έδαφος. Τα δέντρα μπορούν μάλιστα να αντλήσουν υπόγειο νερό από βάθος πάνω από 15m βάθος.

• Πάρτε τη σακούλα και δέστε την γύρω από ένα φυλλωμένο πράσινο κλαδί δέντρου, θάμνου. Επιλέγετε υγιή φυτά και δέντρα. Τοποθετήστε τη σακούλα με το άνοιγμα προς τα πάνω, ώστε στην κάτω γωνία της σακούλας να μπορεί να συγκεντρώνεται νερό. Βάλτε βάρος στο εσωτερικό με μια πέτρα, για να δημιουργήσετε ένα χαμηλό σημείο.

Συμπύκνωση με σακούλα εξάτμισης 

• Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε και κομμένα φυτά, τα οποία τοποθετείτε σε μια σακούλα, μέσα στην οποία θα γίνει η συμπύκνωση. Τοποθετήστε τη σακούλα σε ηλιόλουστο σημείο. Τα φυτά ή τα φύλλα πρέπει να στηρίζονται από κάτω με πέτρες, ώστε να συγκεντρώνεται νερό κάτω από αυτά. Τα φύλλα δεν θα πρέπει να ακουμπούν την πλαστική σακούλα. Τεντώστε τη σακούλα και στερεώστε την με μια πέτρα. Στηρίξτε την με ξύλινο πάσσαλο. Προσοχή, ώστε να μη σκιστεί η σακούλα, γι' αυτό ενισχύστε τον πάσσαλο. 

Συμπύκνωση με σακούλα εξάτμισης με φυτά 

Στο τέλος τρυπήστε τη σακούλα, για να μπορέσετε να πιείτε το νερό. Πάντα να αποφεύγετε δηλητηριώδη βλάστηση.

Πηγάδι παραλίας

Αν βρίσκεστε κοντά στην ακτή, το πηγάδι παραλίας είναι ένας εξαιρετικός τρόπος για να αποκτήσετε πόσιμο νερό.

• Σκάψτε μια τρύπα 90-150 cm σε μια κοιλότητα πίσω από την πρώτη αμμόλοφο. Τοποθετήστε πέτρες στον πυθμένα του πηγαδιού, ώστε το νερό να μην διαπερνά μέσα από την άμμο, και αν είναι δυνατόν, επενδύστε τους τοίχους με ξύλο - έτσι αποτρέπεται η κατάρρευση των τοιχωμάτων. Μέσα σε λίγες ώρες μπορείτε να αποκτήσετε έως και 4 λίτρα φιλτραρισμένου νερού. Αν έχει πολύ αλμυρή γεύση, θα πρέπει να μετακινηθείτε πιο πίσω, πέρα από τη δεύτερη αμμόλοφο.

• Αυτή η τεχνική των πηγαδιών στην παραλία λειτουργεί κοντά σε οποιονδήποτε υδάτινο όγκο. Πηγάδια σε βάλτους και λίμνες όμως σκάψτε πιο κοντά στο νερό, σε σχέση με την παράλια εκδοχή. Η ίδια μέθοδος λειτουργεί και στην έρημο κατά τη διάρκεια της υγρής περιόδου - αρκεί να σκάψετε σε ένα χαμηλό σημείο ανάμεσα στους αμμόλοφους, κοντά στη βλάστηση. Αναζητήστε υγρό έδαφος σε ξηρές κοίτες ποταμών και είναι πιθανό να βρείτε υπόγειο νερό από κάτω τους. 

Συλλογή πόσιμου νερού από τη δροσιά

Μια πηγή πόσιμου νερού μπορεί να αποτελέσει και η έντονη δροσιά. Ο καλύτερος τρόπος για να αποκτήσετε νερό από τη δροσιά είναι να δέσετε πανιά ή δεμάτια από λεπτό χορτάρι γύρω από τους αστραγάλους σας και να περπατήσετε πάνω στο γρασίδι που είναι καλυμμένο με δροσιά. Όταν τα πανιά ή τα δεμάτια χορταριού απορροφήσουν τη δροσιάστίψτε το νερό σε ένα δοχείο. Επαναλάβετε τη διαδικασία μέχρι να έχετε απόθεμα νερού ή μέχρι να εξαφανιστεί η δροσιά.

Μπορείτε να συλλέξετε νερό και με τη μορφή βροχής που έχει συγκρατηθεί σε φυτά, όπως π.χ. βρύα. Αυτά απλώς τα στίβετε μέσα σε ένα δοχείο.

Χρησιμοποιήστε πλαστική μεμβράνη

Αν έχετε αδιάβροχο ή μπορείτε να βρείτε πλαστική μεμβράνη, απλώστε την και δέστε τις γωνίες σε δέντρα λίγα μέτρα πάνω από το έδαφος. Βρείτε ένα δοχείο και δέστε το αδιάβροχο λοξά με ελαφριά κλίση, ώστε να συγκεντρώνεται η βροχή και να αποστραγγίζει. Αν δεν μπορείτε να βρείτε δοχείο, δέστε το και στις τέσσερις γωνίες και κρεμάστε το ακόμα περισσότερο - θα χρησιμεύσει ως αυτοσχέδιο σακίδιο νερού.

Μπορείτε να συλλέξετε βρόχινο νερό με παρόμοιο τρόπο και στο έδαφος. Απλώστε τη μεμβράνη στο έδαφος και τοποθετήστε από κάτω της ένα δοχείο συλλογής νερού. Με τη βοήθεια της απλωμένης μεμβράνης, μέσα στο δοχείο θα στάζουν σταγόνες βροχής ή πρωινής δροσιάς. 

Πώς να φιλτράρετε το νερό

Θα χρειαστείτε ένα μεγάλο τενεκεδάκι ή πλαστικό μπουκάλι, άμμο, ύφασμα, ξυλάνθρακα και βότσαλα. Στην κορυφή μπορείτε να χρησιμοποιήσετε και βρύααν βρείτε κάποια.

• Κόψτε το κάτω μέρος του πλαστικού μπουκαλιού. Ανοίξτε 5 έως 10 μικρές οπές στο καπάκι. Γεμίστε το με εναλλασσόμενα στρώματα πέτρας, άμμου και υφάσματος και ξυλάνθρακα. Τοποθετήστε το γεμάτο μπουκάλι/φίλτρο μέσα στο μικρότερο δοχείο που δημιουργήσατε κόβοντας το μπουκάλι. Χύστε το νερό που έχετε συλλέξει και περιμένετε να περάσει μέσα από το φίλτρο στο κάτω δοχείο.

• Το νερό θα πρέπει να περάσει αρκετά καθαρό, αν όχι, μπορείτε να το ξαναχύσετε και να το φιλτράρετε ξανά. Αυτή η μέθοδος αφαιρεί μόνο τα μεγάλα ιζήματα και βελτιώνει τη γεύση του νερού. Το νερό θα πρέπει πάντα να το καθαρίζετε επιπλέον - κατά προτίμηση με βράσιμο.

Πώς να καθαρίσετε το πόσιμο νερό στη φύση

Για να μπορείτε να πιείτε με ασφάλεια το νερό που έχετε συλλέξει, πρέπει πρώτα να το καθαρίσετε. Το βράσιμο είναι ο καλύτερος και ευκολότερος τρόποςγια να εξασφαλίσετε ασφαλές πόσιμο νερό. Το νερό πρέπει να βράσει περίπου 8-10 λεπτά. Μπορείτε να βράσετε το νερό σε κατσαρόλα ή σε άλλο δοχείο. Αν δεν έχετε κανένα, μπορείτε ως αυτοσχεδιασμό να χρησιμοποιήσετε τα εξής:

• Αλουμινένιο κουτάκι
• Τενεκεδάκι
• Μεγάλο κέλυφος
• Γυάλινο δοχείο
• Σκαφτό ξύλο - με εναλλαγή ζεστών πετρών μέσα σε αυτό μπορούμε να βράσουμε νερό.

Πριν βάλετε το νερό να βράσει, μην ξεχάσετε να το φιλτράρετε χρησιμοποιώντας πουκάμισο, πανάκι, νάιλον κάλτσα ή φίλτρο από πλαστικό μπουκάλι. Έτσι θα απαλλαγείτε από τη λάσπηπου έχει καθιζάνει στο νερό.

Μία από τις μεθόδους για να βράσετε νερό είναι να γεμίσετε εντελώς ένα μπουκάλι με νερό, να το κλείσετε και να το πετάξετε στα αναμμένα κάρβουνα. Η έλλειψη αέρα μέσα στο μπουκάλι θα πρέπει να αποτρέψει το λιώσιμο του μπουκαλιού. Ωστόσο, αυτός ο τρόπος βρασμού δεν είναι η ιδανική λύσηκαθώς μέρη του πλαστικού μπορούν να καταλήξουν στο νερό. Μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί σε περίπτωση ανάγκης.

Εάν δεν έχετε αρκετό νερό για να γεμίσετε το μπουκάλι, μπορείτε να το κρεμάσετε πάνω από τη φωτιά με ένα σχοινί, έτσι ώστε οι φλόγες να αγγίζουν τον πάτο. Εάν δεν μπορείτε να ανάψετε φωτιά, αφήστε το νερό σε διαφανές δοχείο στον ήλιοπου μπορεί επίσης να σκοτώσει τα βακτήρια.

Ένας άλλος τρόπος καθαρισμού του νερού είναι η χρήση φορητών φίλτρων ή δισκίων καθαρισμού. Τα δισκία χρησιμοποιούν είτε ιώδιο είτε χλώριο για την επεξεργασία του νερού. Πριν τη χρήση, να βεβαιώνεστε πάντα ότι δεν είστε αλλεργικοί. 

Πηγές: J. Wiseman - Εγχειρίδιο επιβίωσης SAS, P. Darman - Πώς να επιβιώσετε σε ακραίες συνθήκες